عقلى و نامأنوس با درر و غرر كلمات ارباب عصمت - دلالت دارد بر اينكه عقلْ مصداق « بسيط الحقيقة كلّ الأشياء » است ؛ و بين عقل و كليهء صوادر از عقلْ خطوط شعاعيهء معنويه موجود است . و « له رؤوس بعدد الخلائق » دلالت نمايد بر تحقق اشيا به قضائى اجمالى ، و يا قَدَرى تفصيلى ، به جهات متحققه در عقل كه آن را « جهات فاعليه » نام نهاده‌اند . مضمون اين جمله با مفاد جملهء معجز نظام حق يكى است كه به « قلم » فرمود : « اكْتب علمي في خلقي إلى الأبد » . و در برخى از روايات : « إلى يوم القيامة » . علم عقل به ذات خودْ علم به كليهء مظاهر وجوديه است ، علماً بسيطاً إجمالياً . و همين علم اجمالىْ خلّاقِ جميع صور موجودهء مستجن در عقل است . و اين عقل كه در صدر و ساقهء عوالم غيب و شهود قرار دارد ، مجرد از ماده و مقدار است ؛ و گرنه امكان ندارد كه به نحو وحدت و بساطتْ فاعل ما به الوجود و مشتمل بر تفاصيل هستى باشد از ماكان و مايكون . و جملهء له رؤوس بعدد رؤوس الخلائق نيز دلالت دارد كه سنخيت بين عقل و مادونْ سنخيت ظل و ذى ظل و اصل و فرع است ، نه مناسبت توليدى ، كالبحر و القطرات و الأمواج . و جملهء مباركه ، بلكه كلام معجز انتظام « و اسم ذلك الإنسان على وجه ذلك الرأس مكتوب » اشاره است بر اينكه عقل از مراتب كتاب و كلام و آيات سور وجودى است ؛ و اسم « المتكلم » مانند اسم « العالم » و « القادر » ظاهر و سارى در همهء اشياست ؛ و مرتبهء اعلاى كلامْ كلام ذاتى حق ، و مرتبهء اعلاى علم علم ذاتى حق ، و مرتبهء اعلاى قدرت قدرت ذاتى حق است . همان طورى كه علم حق نافذ